بجا است كه ما به توفيق خداوندى و راهنمائى ائمّه اهل البيت ( ع ) آن را توضيح داده و روشن سازيم كه چه كسانى و در چه زمانى حقّ دارند به اين قانون عقلى تمسك كند : قبل از ورود در توضيحات ايشان ما دو نكته را ذكر مىكنيم : 1 - همان‌طورىكه مىدانيم بر مبناى قدماء برائت اصليّه و يا اصل برائت از وجوب يا حرمت از امارات ظنّيه بوده و به حكم عقل به مناط ظن به واقع حجيت داشته به اينكه قبل از آمدن شريعت عقل مىگفت نسبت به ارتكاب فلان امر آزادى و الاصل فى الاشياء الاباحه حال بعد از آمدن شريعت شك مىكنيم كه آيا فلان عمل همچنان براى ما مباح است و عقل و ترك آن مساوى است و يا تحريم شده و فعل آن ممنوع است و يا واجب شده و فعل آن ضرورى است ؟ در اينجا عقل مىگويد قبلا كه آزاد بودى حالا هم ان‌شاءالله آزادى البتّه بر مبناى متاخّرين اصل برائت و يا ساير اصول تعبّدا حجّت است و عقل مىگويد : كارى به حالت سابقه نداشته باش همين‌كه بعد الفحص و اليأس بيانى به تو نرسيد آزادى و عقاب بدون بيان قبيح است يا شرع مىگويد : كلّ شىء لك حلال يا الناس فى سعة ما لا يعلمون كه موضوع مجرّد شك و عدم العلم است و كارى به حالت سابقه و قبل از شرع نداريم سخنان محدث بر مبناى اوّل است . 2 - پيرامون حسن و قبح عقلى و ملازمه حكم عقل با حكم شرع بطور مجمل سه مبنا وجود دارد : الف : اشاعره مىگويند : هيچ كارى ذاتا و با قطع نظر از بيان شارع بايستنى و نبايستنى ، حسن و قبيح نيست بلكه كلّما حسّنه الشارع و امر به فهو حسن و كلّما قبّحه الشارع و نهى عنه فهو قبيح .